Αλλεργία σε Υμενόπτερα

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΥΜΕΝΟΠΤΕΡΑ

ΜΕΛΙΣΣΕΣ

  • Κοινή μέλισσα (Honey bee)

    • Μπορεί να είναι άγριες ή οικιακές
    • Πορτοκαλο-καφέ λωρίδες, καλυμμένη με τρίχωμα, παχιά μέση
    • Οι φωλιές συνήθως βρίσκονται σε δέντρα
    • Συνήθως δεν είναι επιθετικές όταν είναι μακριά από τη φωλιά
    • Μετά το νυγμό η μέλισσα αφήνει το κεντρί της μαζί με το σάκο του δηλητηρίου στο σημείο νυγμού και πεθαίνει
  • Αγριομέλισσα ή Μπάμπουρας (Bumble bee)

    • Παχιά, αργή, μεγάλου μεγέθους, με τρίχωμα, κυρίως μαύρο χρώμα με έντονες κίτρινες ρίγες, έντονο θόρυβο όταν πετάει, συνήθως δεν αφήνει κεντρί

ΣΦΗΚΕΣ

  • Προσελκύονται από μυρωδιές τροφίμων και κυρίως με ότι περιέχει ζάχαρη
    • Yellow jackets
    • Φτιάχνουν τις φωλιές τους στο έδαφος
    • Πολύ επιθετικές, ιδιαίτερα όταν αντιληφθούν τροφή
    • Hornets (Σκούρκος, Γκρέθι ή Σερσένη)
      • Φτιάχνουν μεγάλες φωλιές που μοιάζουν με πεπιεσμένο χαρτί σε δέντρα ή θάμνους
      • Μεγάλου μεγέθους, πολύ επιθετικές, ιδιαίτερα στην περιοχή γύρω από τη φωλιά τους
    • Paper Wasp
      • Κατασκευάζουν φωλιές τύπου κερήθρας
      • Πολύ λεπτή μέση

 ΠΩΣ ΘΑ ΤΙΣ ΞΕΧΩΡΙΣΕΤΕ;

Μέλισσα ή σφήκα;
  • o   Οι σφήκες δεν αφήνουν κεντρί μετά το νυγμό και μπορούν να τσιμπήσουν το θύμα τους περισσότερες από μία, φορές.
  • o   Οι μέλισσες αφήνουν κεντρί και σάκο με το δηλητήριο στο σημείο νυγμού, γιατί το κεντρί τους είναι αγκαθωτό. Άρα λοιπόν μπορούν να τσιμπήσουν μόνο μια φορά, η οποία είναι μοιραία για αυτές αφού μετά από αυτό, πεθαίνουν.

 ΓΙΑΤΙ ΑΝΤΙΔΡΟΥΜΕ ΣΤΟ ΤΣΙΜΠΗΜΑ;

  • Το δηλητήριο και της μέλισσας και όλων των σφηκών περιέχει διάφορες πρωτεΐνες (ενζυμικές και μη-ενζυμικές) οι οποίες είναι υπεύθυνες για την τοξική αντίδραση στο δηλητήριο με όλα τα τυπικά συμπτώματα που εκδηλώνονται από ένα τσίμπημα, δηλαδή μια μικρή τοπική αντίδραση με ελαφρύ πρήξιμο (διαμέτρου συνήθως 5-6 cm) με ερυθρότητα στο σημείο του νυγμού, με κάψιμο ή πόνο  που διαρκεί κάποια λεπτά ή ώρες και υποχωρεί χωρίς ανάγκη λήψης φαρμακευτικής αγωγής.
  • Βέβαια, τα συμπτώματα εξαρτώνται και από το σημείο νυγμού. Έτσι, αν κάποιος τσιμπηθεί σε μαλακούς ιστούς (π.χ. χείλη, γλώσσα, βλέφαρα) η αντίδραση και, ιδίως το πρήξιμο, θα είναι εντονότερα χωρίς όμως να σημαίνει ότι το άτομο είναι αλλεργικό.

ΠΟΙΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΘΑ ΕΜΦΑΝΙΣΕΙ Ο ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

  • Τρεις γενικές κατηγορίες αντιδράσεων μετά νυγμό υμενόπτερου:
    • Μεγάλες τοπικές αντιδράσεις
    • Ήπια συστηματική αντίδραση
    • Σοβαρή συστηματική αναφυλακτική αντίδραση ή αλλεργικό shock
  • Μεγάλη τοπική αντίδραση:

                Χαρακτηρίζεται από ερύθημα, πόνο, κνησμό και εκτεταμένο οίδημα, μεγαλύτερο από 5 cm που καταλαμβάνει και την πλησιέστερη άρθρωση ή τις πλησιέστερες δύο αρθρώσεις στα παιδία. Συνήθως διαρκεί περισσότερο από 24 ώρες. Η αντίδραση δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή του ατόμου, αλλά αποτελεί πιθανόν το πρώτο μήνυμα, ότι σε επόμενο νυγμό τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ πιο έντονα και σοβαρά.

  • Ήπια συστηματική (αναφυλακτική) αντίδραση

Είναι η εμφάνιση δερματικών εξανθημάτων σε όλο το σώμα, συνήθως σε λίγα λεπτά μετά το νυγμό, με έντονο κνησμό, χωρίς την εμφάνιση συμπτωμάτων από άλλα συστήματα. Μπορεί επίσης να εμφανισθεί και αγγειοοίδημα σε διάφορα σημεία του σώματος. Στην περίπτωση αυτή, εφ’όσον τα συμπτώματα περιορίζονται ΜΟΝΟ στο δέρμα, δεν υπάρχει κίνδυνος για τη ζωή του ατόμου.

Ποιοί θα εκδηλώσουν ήπιες αντιδράσεις;  Άτομα που έχουν τσιμπηθεί στο παρελθόν και έχουν ευαισθητοποιηθεί σε συστατικά του δηλητηρίου των υμενοπτέρων με αποτέλεσμα ο οργανισμός τους να έχει συνθέσει ειδικά IgE αντισώματα
  • Σοβαρή συστηματική αναφυλαξία (αλλεργικό shock)

Είναι η σοβαρότερη αντίδραση και συνήθως εμφανίζεται σε λίγα λεπτά μετά το νυγμό (2-30′) με κνησμό σε παλάμες και πέλματα (ή/και γεννητικά όργανα) και αρχικά διάχυτη ερυθρότητα  σε όλο το σώμα με κνιδωτικό εξάνθημα και οίδημα σε σημεία πλησίον αλλά και μακριά από το σημείο νυγμού.

Υπάρχουν συμπτώματα από άλλα συστήματα:

  • Αναπνευστικό: καταρροή, μπούκωμα της μύτης, ξηρός βήχας, αίσθημα δύσπνοιας, βράγχος φωνής και πιθανόν και οίδημα λάρυγγα
  • Κυκλοφορικό: ζάλη, θάμβος οράσεως, ο σφυγμός γίνεται γρήγορος και αδύναμος, με πτώση αρτηριακής πίεσης,τάση λιποθυμίας ή ακόμα και απώλεια συνείδησης.
  • Ανάλογα με τη βαρύτητα της αντίδρασης μπορεί να εκδηλωθούν επιπρόσθετα συμπτώματα από το γαστρεντερικό με κοιλιακό άλγος, ναυτία, εμετό και διάρροια, όπως και από το νευρικό σύστημα με σύγχυση, διαταραχή προσανατολισμού ή και σπασμοί που είναι όμως αποτέλεσμα της πολύ χαμηλής αρτηριακής πίεσης.
Ποιοί θα εμφανίσουν σοβαρές αντιδράσεις;Πολύ έντονα ευαισθητοποιημένα άτομα, με τη μεσολάβηση  ειδικών IgE αντισωμάτων

Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να εμφανισθούν όλα ή κάποια από αυτά σε συνδυασμό, με διαφορετική βαρύτητα και ένταση σε ένα νέο επεισόδιο.

Τα επεισόδια που μπορεί να καταλήξουν σε θάνατο είναι πολύ σπάνια.

Έχει όμως μεγάλη σημασία το άτομο να είναι ενημερωμένο για το τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση νυγμού και να έχει πάντα μαζί του την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, ώστε να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα μέχρι να φτάσει στο νοσοκομείο.

 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣυμπτώματαΣυχνότητα (%)
ΠαιδιάΕνήλικες
Μόνο δέρμα6015
Κνίδωση ή αγγειοοίδημα9580
Ζάλη ή υπόταση1060
Δύσπνοια ή συριγμός4050
Βράγχος φωνής / δυσφορία στο λαιμό4040
Απώλεια συνείδησης530
  •  Οι αντιδράσεις γενικά είναι πιο σοβαρές στους ενήλικες, με συχνότερη εκδήλωση δύσπνοιας, ζάλης και επεισοδίων απώλειας συνείδησης.
  • Στα παιδιά εκδηλώνονται πολύ πιο συχνά συμπτώματα μόνο από το δέρμα, ενώ στους ενήλικες συνήθως υπάρχουν συμπτώματα και από άλλα συστήματα

 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ

  • Από τα επεισόδια νυγμών από υμενόπτερο:
    • 90% θα εκδηλωθεί με τοπικό οίδημα και κνησμό
    • 9% θα εκδηλωθεί με μεγάλη τοπική αντίδραση
    • 1% θα εκδηλωθεί με συστηματική αντίδραση

ΣΕ ΕΠΟΜΕΝΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΝΥΓΜΟΥ:

  • Το 10% θα εμφανίσει αντίδραση μεγαλύτερης βαρύτητας
  • Το 25% των ατόμων που εκδήλωσαν μεγάλη τοπική αντίδραση, θα εκδηλώσουν πιο σοβαρή αντίδραση
  • Ένας στους τρεις ενήλικες που τσιμπήθηκε τους τελευταίους τρεις μήνες από μέλισσα ή σφήκα ανεξαρτήτως συμπτωμάτων, θα είναι θετικός σε test ευαισθησίας για υμενόπτερα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι υποψήφιος να εκδηλώσει αλλεργικό shock σε επόμενο νυγμό
  • Οι συστηματικές αντιδράσεις εμφανίζονται πιο συχνά στους ενήλικες σε ποσοστό 3-5% του πληθυσμού, σε σχέση με τα παιδιά (<1%).

ΓΕΝΙΚΑ:

  • Στις Η.Π.Α. αναφέρονται 40-50 θανατηφόρες αντιδράσεις ετησίως μετά νυγμό υμενόπτερου.
  • Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα. Από εργασίες στα μέσα της δεκαετίας του ’90, περίπου ένας στους τέσσερεις Έλληνες είναι ευαισθητοποιημένος σε δηλητήριο υμενόπτερου.
  • Η ευαισθητοποίηση όμως δεν σημαίνει και νόσο

ΤΑ ΚΑΛΑ ΝΕΑ!

  • Αν δεν υπάρξει επεισόδιο νυγμού από υμενόπτερο τα τελευταία 5 χρόνια, το 40% των αλλεργικών έχει πιθανότητα να ‘απευαισθητοποιηθεί’ με φυσικό τρόπο

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

  • Προηγούμενο ιστορικό υπερευαισθησίας σε νυγμό υμενόπτερου
  • Ρούχα με έντονα χρώματα
  • Έντονα αρώματα
  • Έκθεση σε δασώδεις περιοχές

ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΘΕΙ ΣΤΟΝ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΟ

Άτομα που:
  • Είχαν στο παρελθόν συστηματική αντίδραση μετά από νυγμό
  • Δουλεύουν σε ανοιχτούς χώρους και έχουν εμφανίσει μετά από νυγμό ακόμα και μεγάλη τοπική αντίδραση
  • Είναι υποψήφιοι για ανοσοθεραπεία σε δηλητήριο υμενόπτερου

 ΔΙΑΓΝΩΣΗ

  • Ο Αλλεργιολόγος θα προσδιορίσει το υπεύθυνο έντομο (μέλισσα ή ποια από τα είδη των σφηκών).
  • Αυτό θα γίνει
    • από το ιστορικό (όπως περιγράφει το επεισόδιο ο ασθενής)
    • με τις ειδικές εξετάσεις (δερματικές δοκιμασίες ή/και εξετάσεις αίματος – RAST ).
  • Πολλές φορές το ίδιο το άτομο γνωρίζει τι του προκάλεσε το πρόβλημα, αλλά ΔΕΝ πρέπει να υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα για αυτό, διότι μέσα στο πανικό του ο ασθενής μπορεί να έχει λανθασμένη αντίληψη.
  • Σε κάθε περίπτωση απαιτείται ο παρακλινικός έλεγχος.
  • Αφού βρεθεί ο ‘ένοχος’ και καθορισθεί η βαρύτητα του επεισοδίου τα επόμενα βήματα είναι τα εξής:
    • Γενικές οδηγίες αποφυγής (πρόληψης)
    • Ειδικές οδηγίες αντιμετώπισης από τον ίδιο τον ασθενή ενδεχόμενου νέου επεισοδίου με συνταγογράφηση φαρμάκων που ο ασθενής θα πρέπει να έχει ΠΑΝΤΑ μαζί του και να είναι εξοικιωμένος στη χρήση τους
    • Συνεκτίμηση άλλων παραμέτρων (συνυπάρχουσες παθήσεις ή λήψη φαρμάκων κλπ)
    • Προγραμματισμός ειδικής απευαισθητοποίησης (ανοσοθεραπείας), εάν είναι εφικτή.

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

  • Αποφυγή πανικού και των ξαφνικών περιστροφικών κινήσεων σε παρουσία των εντόμων. Θυμηθείτε ότι τα έντομα γίνονται επιθετικά εάν αισθάνονται ότι απειλούνται. Παράδειγμα: Οδηγείτε μόνος ή μόνη και αντιλαμβάνεστε τη παρουσία του «εχθρού» μέσα στο αυτοκίνητο. ΜΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΤΕ να εξοντώσετε το έντομο (εσείς ή οι συνεπιβάτες), ανοίξτε αμέσως τα παράθυρα, φροντίστε να παρκάρετε προσωρινά όπου μπορέσετε, κατεβείτε από το αυτοκίνητο, ανοίξτε όλες τις πόρτες και είναι βέβαιο ότι το έντομο θα αποδράσει χωρίς να σας επιτεθεί.
  • Να γνωρίζετε ότι τα Υμενόπτερα είναι πιο επιθετικά αργά τις απογευματινές ώρες και όταν τα έντομα απειλούνται, αλλά και κατά τη διαδικασία του τσιμπήματος εκκρίνουν φερορμόνες που παρακινούν και άλλα έντομα να επιτεθούν. Επίσης, σε θερμό και υγρό περιβάλλον τα έντομα είναι πιο επιθετικά
  • Μείνετε μακριά από μέρη που συναθροίζονται έντομα π.χ. από ανθισμένα λουλούδια, ανοικτούς κάδους απορριμμάτων, σάπια φρούτα κλπ.
  • Αποφεύγετε να φοράτε αρώματα, λακ, αντηλιακά με έντονες οσμές διότι προσελκύουν τα έντομα.
  • Τα εντομοαπωθητικά (σε σπρέϋ ή διάλυμα) δεν είναι αποτελεσματικά
  • Μην φοράτε χαλαρά ενδύματα με έντονα χρώματα και σχέδια, προτιμήστε χρώμα λευκό, πράσινο (χακί) και ανοικτό καφέ.
  • Αποφύγετε τις κηπουρικές εργασίες, μόνο εάν φοράτε γάντια, καπέλο, μακριά ρούχα
  • Μην αφήνετε υπολείμματα τροφών στην ύπαιθρο
  • Τοποθετείστε τις ειδικές σήτες στα παράθυρα.
  • Φοράτε πάντοτε κλειστά υποδήματα (όχι σανδάλια), ιδίως έξω από το σπίτι
  • Μην ξεχνάτε το κράνος και τα γάντια σας, όταν οδηγείτε μοτοσικλέτα
  • Προσοχή κατά τη διάρκεια αθλοπαιδιών στην ύπαιθρο
  • Προσέχετε εάν ψαρεύετε στην ακτή διότι μαζεύονται έντομα (ιδίως σφήκες)
  • Σε περίπτωση επίθεσης σφηκών ή μελισσών, καλύψτε το κεφάλι σας και τα χέρια σας με κάποιο ύφασμα και απομακρυνθείτε σε ασφαλές μέρος με ηρεμία

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΠΙΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ

  • Δεν απαιτείται ειδική θεραπεία
  • Αφαιρέστε με προσοχή το κεντρί, χωρίς να το πιέσετε
  • Χρησιμοποιήστε κρύα επιθέματα και τοπικές αναλγητικές κρέμες
  • Οι κορτιζονούχες κρέμες είναι αμφίβολο αν βοηθούν

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ

  • Ψυχραιμία!!!!
  • Χρησιμοποιήστε τα φάρμακα βάσει των οδηγιών που σας έχει δώσει ο Αλλεργιολόγος σας
  • Αφαιρέστε με προσοχή το κεντρί (αν υπάρχει)
  • Περίδεση με κάθε μέσο (σχοινί, ζωστήρας, κορδόνια παπουτσιών) σε σημείο πάνω από το σημείο του τσιμπήματος και κοντά στο σώμα. (για να επιβραδυνθεί η δράση του δηλητηρίου). Χαλαρώνουμε την περίδεση μόλις το χέρι αρχίζει να μουδιάζει. Μόλις επανέλθει η κυκλοφορία του αίματος, εφαρμόζουμε εκ νέου την περίδεση.
  • Εάν, παρά τη λήψη των παραπάνω μέτρων και φαρμάκων, η κατάσταση εξελίσσεται ταχύτατα με επιβάρυνση κυρίως του αναπνευστικού συστήματος (βράγχος φωνής, δύσπνοια, συρίττουσα αναπνοή) τότε επιβάλλεται η χρήση της συσκευής αυτομάτου εγχύσεως αδρεναλίνης (ANAPEN).

Για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε την παρουσίαση για   το αλλεργικό shock εδώ.

ΜΟΝΙΜΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ (ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ)

Η ανοσοθεραπεία ή θεραπεία απευαισθητοποίησης, έχει απόλυτη ένδειξη για την πλήρη εξάλειψη της αλλεργίας σε δηλητήριο υμενόπτερων. Ιδιαίτερα οι μελισσοκόμοι, οι οποίοι λόγω της ενασχόλησή τους, εκτείθενται πολύ πιο συχνά σε νυγμους, εμφανίζουν  μεγάλη πιθανότητα να εκδηλώσουν αλλεργική αντίδραση. Αυτό έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να εκδηλωθεί στην αρχή της Άνοιξης λόγω του ότι μεσολαβεί ένα μεγάλο διάστημα το Χειμώνα, που δεν έρχονται συχνά σε επαφή με τις μέλισσες.                    

Περισσότερες λεπτομέρερεις θα βρείτε εδώ

Share